سه‌شنبه، ۱۹ آبان ۱۴۰۵ · تهران
تکامل فناوری پهپادهای انتحاری از پیشرانه‌های ملخی کند به سوی موتورهای جت پرسرعت، انقلابی در تاکتیک‌های نبرد هوایی و عبور از سامانه‌های پدافندی ایجاد کرده است. پهپاد شاهد ۲۳۸ با بهره‌گیری از پیشرانه توربوجت، زمان واکنش پدافند دشمن را به شدت کاهش داده و با تنوع‌بخشی به سامانه‌های هدایت ترمینال، توانسته به یکی از دقیق‌ترین و مرگبارترین پرتابه‌های انتحاری جهان تبدیل شود. این مقاله به بررسی مشخصات فنی، ویژگی‌های آیرودینامیکی، سه نسخه مختلف هدایت، و تحلیل عملکرد آن بر اساس گزارش‌های رسانه‌های معتبر می‌پردازد.
پهپاد انتحاری جت شاهد ۲۳۸ نسخه پیشرفته و جت‌محورِ خانواده‌ی معروف شاهد ۱۳۶ است که نخستین بار در آبان ۱۴۰۲ در نمایشگاه دستاوردهای هوافضای سپاه پاسداران رونمایی شد. این پهپاد با برخورداری از یک موتور مینی‌توربوجت (طلوع-۱۰)، به جای موتورهای پیستونی ملخی سنتی، به سرعت کروز بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت دست یافته و در سه مدل مختلف با سامانه‌های هدایت تخصصی (معمولی، تصویربردار حرارتی/IIR، و جستجوگر ضد رادار) طراحی شده است تا اهداف استراتژیک دشمن را با سرعتی غیرقابل‌رهگیری منهدم کند.
خانواده پهپادهای انتحاری شاهد (به‌ویژه شاهد ۱۳۶) با وجود کارایی اثبات‌شده در درگیری‌های مختلف، از یک ویژگی ذاتی یعنی «سرعت پایین موتور ملخی» رنج می‌بردند؛ سرعتی که اگرچه برای بردهای طولانی بهینه بود، اما به سامانه‌های پدافند ارتفاع پایین فرصت کافی می‌داد تا پرنده را قبل از رسیدن به هدف شناسایی و رهگیری کنند. پاسخ ایران به این چالش، توسعه‌ی پهپاد جت شاهد ۲۳۸ بود. رونمایی از این پرنده در پاییز ۱۴۰۲ با بدنه مشکی رنگ متمایز، تحولی چشمگیر در دکترین پهپادی کشور رقم زد.
قلب تپنده‌ی شاهد ۲۳۸، یک موتور مینی‌توربوجت بومی (از خانواده موتورهای طلوع) است:
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که در مراسم رونمایی شاهد ۲۳۸ توجه کارشناسان نظامی جهان را به خود جلب کرد، وجود سه مدل مختلف از این پهپاد با پوشش بدنه مشابه اما سیستم‌های هدایت پایانی کاملاً متفاوت بود:
خبرگزاری‌های رسمی کشور از جمله ایرنا، فارس و تسنیم در گزارش‌های تحلیلی و مستند خود، شاهد ۲۳۸ را به عنوان یک «شبح سریع و دقیق» توصیف کرده‌اند. خبرگزاری فارس در گزارشی مشروح (مرداد ۱۴۰۵) به بررسی جزئیات این پرنده پرداخته و برد آن را تا ۱۲۰۰ کیلومتر با سرجنگی ۵۰ کیلوگرمی ارزیابی کرده است. همچنین خبرگزاری تسنیم و ایرنا در بازتاب عملیات‌های پهپادی و تقویم رزم هوایی کشور، این پرنده را گام بلندی در افزایش بازدارندگی متقارن و نامتقارن دانسته‌اند.
پهپاد جت شاهد ۲۳۸ گواهی روشن بر پویایی و انعطاف‌پذیری صنایع دفاعی ایران در به‌روزرسانی تسلیحات استراتژیک است. با تلفیق پیشرانه توربوجت پرسرعت، طراحی پنهان‌کار (Stealth)، و سه نسخه تخصصی هدایت ترمینال، این پرنده توانسته است معادله پدافندی دشمنان را به شدت به چالش کشیده و ابزاری مرگبار برای انهدام اهداف ثابتو متحرک در بردهای راهبردی فراهم کند.
