تغییر موازنه راهبردی؛ ناکامی واشنگتن در فلج‌سازی ماشین جنگی ایران
در شرایطی که ایالات متحده آمریکا و برخی بازیگران منطقه‌ای با اتکا به فرضیه فروپاشی بنیه دفاعی ایران، کارزار «فشار حداکثری» و تهدیدات مستقیم نظامی را شدت بخشیدند، تحولات میدانی و صنعتی واقعیت متفاوتی را رقم زد. شواهد حاکی از آن است که نه‌تنها اراده بازدارندگی کشور مخدوش نشد، بلکه راهبرد خوداتکایی ملی توانست زیرساخت‌های نظامی را در برابر حملات هوایی و تحریم‌های همه‌جانبه مصون نگه دارد و اعتبار محاسباتی اتاق‌های فکر غربی را به چالش بکشد.
جهش ساختاری: از وابستگی تسلیحاتی تا خودکفایی ۹۰ درصدی
یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های پایداری دفاعی کشور در سال‌های اخیر، تغییر ماهیت وابستگی به خوداتکایی همه‌جانبه بوده است. بر اساس آمارهای رسمی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح:
- تولید بومی بیش از ۱۰۰۰ قلم کالا: سامانه‌ها، مهمات، پلتفرم‌های رزمی و تسلیحات کلیدی در داخل خطوط بومی فرآوری می‌شوند.
- نرخ خودکفایی ۹۰ درصدی: مقایسه این آمار با سهم نزدیک به ۹۰ درصدی وابستگی پیش از پیروزی انقلاب، نشان‌دهنده یک دگرگونی راهبردی در زیرساخت‌های مهندسی نظامی است.
- مشارکت ۹۳۰۰ شرکت دانش‌بنیان: حضور این شبکه غیرمتمرکز از شرکت‌های خصوصی و علمی، انعطاف‌پذیری ویژه‌ای به زنجیره تأمین بخشیده و آسیب‌پذیری گلوگاه‌های لجستیکی را در مواجهه با تهدیدات خارجی به حداقل رسانده است.
طبق برآوردهای رسمی فرماندهان، حجم تولید اقلام راهبردی موشکی و پهپادی در حدفاصل جنگ ۱۲ روزه سال ۱۴۰۴ تا درگیری‌های سال ۱۴۰۵، روندی تصاعدی یافته و در پاره‌ای از رسته‌ها به ۲ تا چند برابر ظرفیت پیشین ارتقا یافته است.
تاب‌آوری عملیاتی و تولید زیرزمینی پهپاد و موشک
برخلاف انتظارات اولیه پنتاگون مبنی بر تخریب عمیق زنجیره تولید تسلیحات ایرانی، زیرساخت‌های نظامی با تغییر آرایش، روند پشتیبانی از صحنه درگیری را حفظ کردند:
۱. تثبیت موازنه پهپادی در جنگ نامتقارن
پرنده‌های بدون سرنشین به عنوان یکی از ستون‌های دکترین دفاع نامتقارن ایران، با چنان سرعت و انعطافی بازسازی و وارد خطوط عملیاتی شدند که طبق گزارش‌های مراکز پژوهشی غرب از جمله اندیشکده CSIS، سرعت واکنش زنجیره ارزش ایران از الگوهای محاسباتی خارج بوده است.
۲. مصونیت زرادخانه‌ها و مراکز پرتاب زیرزمینی
اگرچه بخشی از تأسیسات سطح‌الارضی در تهاجمات نظامی متحمل آسیب شدند، اما شبکه شهرهای موشکی، دپوهای تسلیحاتی عمقی و سایت‌های شلیک زیرزمینی محفوظ مانده و ماشین بازدارندگی را در بالاترین سطح واکنش سریع نگه داشته‌اند. ایران با عبور از مهندسی معکوس صِرف، به چرخه کامل تحقیق و توسعه و طراحی بومی دست یافته است.
اعتراف رسانه‌های غربی به بن‌بست راهبرد آمریکا
ابعاد استقامت و بازسازی توان نظامی ایران به حدی آشکار بوده که رسانه‌های تراز اول بین‌المللی نیز به عقیم ماندن دکترین آمریکا اذعان کرده‌اند:
- نیویورک‌تایمز: با استناد به ارزیابی‌های نهادهای اطلاعاتی آمریکا گزارش داد که ایران بیش از ۷۰ درصد از ذخایر موشکی پیش از جنگ خود را حفظ کرده و پایگاه‌های شلیک و بارگذاری زیرزمینی مجدداً به چرخه آمادگی بازگشته‌اند.
- فارین افرز و گاردین: در ارزیابی‌های اختصاصی، تداوم فشار حداکثری را یک «بن‌بست استراتژیک» خوانده و ناتوانی غرب در اضمحلال قدرت موشکی یا تحمیل شروط تسلیم به تهران را برجسته ساختند.
- نشریه نیویورکر: با اشاره به گذشت شش ماه از تحولات بحرانی، تصریح کرد که اهداف اولیه واشنگتن محقق نشده و فرسایش اهرم‌های مهار ایران مشهود است.
تبعات محاسبات غلط شرکای منطقه‌ای واشنگتن
تکیه برخی دولت‌های عربی حامی راهبرد آمریکا بر فرضیه توقف ضرب‌آهنگ دفاعی ایران، پیامدهای امنیتی پرهزینه‌ای برای آنان به همراه داشت. ناامنی گذرگاه‌های کشتیرانی، افزایش کم‌سابقه هزینه‌های ترانزیت کالا و بیمه‌های دریایی و ابهام در ثبات سرمایه‌گذاری، هزینه همراهی با تشدید درگیری‌ها را نمایان ساخت.
پیام مانورهای دفاعی و جهش‌های صنعتی ایران برای آینده معادلات منطقه‌ای قاطع است: زیرساختی که در دل دهه‌ها تحریم و در دل صحنه مستقیم نبرد پی‌ریزی و ارتقا یافته، با حملات سطحی یا شوک‌های مقطعی متلاشی نخواهد شد؛ اراده مقاومت توأم با توان مهندسی بومی، هرگونه برآورد متکی بر تسلیم ایران را با هزینه حداکثری روبه‌رو می‌سازد.