سه‌شنبه، ۱۹ آبان ۱۴۰۵ · تهران
پدافند هوایی لایه میان‌برد از ارکان حیاتی امنیت هوایی هر کشور برای محافظت از تأسیسات حیاتی و شهرهای مهم به شمار می‌رود. سامانه مرصاد به عنوان ستون فقرات پدافند ارتفاع متوسط ارتش جمهوری اسلامی ایران، طی سال‌های متمادی مسیر پربار تکاملی را طی کرده است. این مقاله به بررسی تاریخچه، ویژگی‌های فنی، نسخه‌های ارتقایافته (مرصاد ۱۶) و موشک‌های شلمچه بر اساس اسناد و گزارش‌های رسمی خبرگزاری‌های ایرنا و فارس می‌پردازد.
دکترین پدافند هوایی مدرن بر پایه ایجاد چتر چندلایه استوار است؛ لایه ارتفاع پایین، میان‌برد و برد بلند. در میان این لایه‌ها، پدافند میان‌برد وظیفه خطیر محافظت از مناطق حیاتی در برابر تهدیداتی نظیر جنگنده‌های تاکتیکی، پهپادهای شناسایی و موشک‌های کروز را بر عهده دارد. در سال‌های پس از انقلاب اسلامی، با قطع وابستگی به تسلیحات خارجی، متخصصان داخلی اقدام به بازطراحی و ارتقای سامانه‌های موجود (مانند هاوک) کردند که نتیجه این تلاش‌ها، تولد و تکامل سامانه پدافندی مرصاد بود؛ سامانه‌ای که امروز به یکی از بازوهای قدرتمند پدافند هوایی کشور تبدیل شده است.
سامانه مرصاد در گام‌های نخستین خود بر مبنای بهینه‌سازی و دیجیتال‌سازی رادارها و لانچرهای سامانه‌های هاوک آغاز شد. با این حال، به مرور زمان تمامی اجزای آن اعم از رادارهای کشف، ردگیری، رایانه‌های کنترل آتش و لانچرهای پرتاب موشک با فناوری‌های کاملاً بومی جایگزین شدند. این امر باعث شد تا وابستگی به قطعات خارجی به صفر رسیده و قابلیت اطمینان سامانه به شدت افزایش یابد.
یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در تاریخ این سامانه، رونمایی و آزمایش موفقیت‌آمیز سامانه مرصاد ۱۶ بود. خبرگزاری ایرنا در گزارشی مشروح به تشریح ویژگی‌های این نسخه پرداخت و اعلام کرد که مرصاد ۱۶ در جریان رزمایش‌های تخصصی پدافند هوایی توانست اهداف سرعت‌بالا در ارتفاع کم را شناسایی و منهدم کند. این نسخه دارای ویژگی‌های زیر است:
هر سامانه پدافندی برای موفقیت نیازمند موشکی چابک و دقیق است. در کنار سامانه مرصاد، موشک‌های خانواده شلمچه توسعه یافتند که نقش بازوی اجرایی این سیستم را بر عهده دارند.
یکی از ویژگی‌های فنی برجسته مرصاد، قابلیت اتصال آن به شبکه یکپارچه فرماندهی و کنترل پدافند هوایی کشور (از جمله مراکز کنترل مانند حضرت ولی‌عصر عج) است. این ویژگی به سامانه اجازه می‌دهد تا اطلاعات کشف هدف را از رادارهای دوربرد دیگر (مانند رادارهای بومی مطلع یا رادارهای راهبردی) دریافت کرده و بدون روشن کردن رادار خود، هدف را در کمترین زمان ممکن غافلگیر و منهدم کند.
سامانه پدافند هوایی مرصاد و نسخه‌های تکامل‌یافته آن نظیر مرصاد ۱۶، گواهی روشن بر توانمندی صنایع دفاعی ایران در بومی‌سازی و ارتقای فناوری‌های پیچیده پدافندی است. این سامانه با برخورداری از موشک‌های شلمچه و شلمچه ۲، رادارهای دیجیتال و قابلیت مقابله با جنگ الکترونیک، تضمین‌کننده امنیت فضای میان‌برد کشور در برابر طیف وسیعی از تهدیدات هوایی مدرن است.
